Yapay zekâ yatırımı 30 Ekim’de açıklanan bilançolarda iki ayrı satıra düştü: gelir büyüyor, nakit eriyor. Amazon, Meta, Microsoft ve Alphabet perşembe ve cuma açıklanan üçüncü çeyrek sonuçlarının ardından piyasa değerlerinden yaklaşık 900 milyar dolar kaybetti. Financial Times’ın hesaplamasına göre dört şirketin sermaye harcaması çeyrekte 207 milyar dolara çıktı; geçen yıl aynı dönemde 113 milyar dolardı.
Sayının asıl ağırlığı dördüncü çeyrek planında. Şirketler yılın son çeyreğinde 232 milyar dolar daha harcamayı planlıyor. Bu tempoyla 2026 sermaye harcaması 740 milyar doları bulabilir. Harcamanın neredeyse tamamı çip ve veri merkezi; yani gelir tablosunda bu yıl görünmeyen, bilançoda duran bir kalem.
En sert tepki Alphabet’te geldi. Hisseler perşembe günü yüzde 13 düştü ve yaklaşık 500 milyar dolar piyasa değeri silindi. Şirketin serbest nakit akışı eksi 9,1 milyar dolara indi; geçen yıl aynı çeyrekte artı 24,5 milyar dolardı. Sermaye harcaması 50 milyar doları aştı. Alphabet 2004’teki halka arzından bu yana yalnızca ikinci kez çeyreği nakit yakarak kapattı.
Amazon tarafında tablo daha da belirginleşti. Serbest nakit akışı eksi 33,5 milyar dolar oldu; sermaye harcaması 75,8 milyar dolarla rekor kırdı. Bulut tarafı büyümeyi taşıyor: AWS geliri yüzde 39 artışla 46 milyar dolara çıktı. Bu büyüme yatırımın karşılığı sayılmadı; hisse yüzde 7 düştü ve yaklaşık 200 milyar dolar değer kaybetti. Andy Jassy’nin yıl sonu satış rehberi de beklentinin altında kaldı.
Üç şirketin nakit profili bir yılda tersine döndü. Alphabet, Amazon ve Meta 2025’in üçüncü çeyreğinde birlikte 36,4 milyar dolar serbest nakit akışı üretiyordu; 2026’nın aynı çeyreğinde 45,2 milyar dolar nakit yaktı. Yani bu şirketler ilk kez halka açık şirket oldukları dönemde yatırımı öz kaynaktan finanse edemiyor.
Boşluk borçla kapanıyor. Reuters’a göre Meta 97,5 milyar dolarlık rekor bir fon toplama planı açıkladı; Microsoft dokuz yılı aşkın sürede ilk kez yaklaşık 25 milyar dolarlık yatırım yapılabilir notlu tahvil satışı hazırlığında. Bu iki adım aynı soruyu büyütüyor: yatırımın finansmanı pahalanırken geri dönüş hangi çeyrekte görünecek?
Piyasa cezası endeks düzeyinde de okunuyor. Nasdaq 100 ekimde yüzde 5,8 geriledi ve ay yaklaşık 2 trilyon dolarlık değer kaybıyla kapanmaya hazırlanıyor. Cuma günü endeks yüzde 3,4 düştü: haziran ortasından bu yana en sert günlük kayıp.
Analistler iki ayrı noktaya basıyor. Jefferies’ten Brent Thill’e göre yatırımcıyı iyi ama olağanüstü olmayan bilançolar tedirgin etti; fiziksel altyapının sınırları da hiper ölçekli şirketlerin talebi tam karşılayamayacağı endişesini büyütüyor. Stifel’den Brad Reback ise piyasanın verdiği mesajı sermaye maliyeti diye özetliyor.
JPMorgan’ın projeksiyonu tartışmanın ölçeğini gösteriyor: küresel yapay zekâ sermaye harcaması 2030’a kadar 5,5 trilyon dolara çıkabilir, bunun 900 milyar doları 2026’da harcanacak. Bu yıl Amazon, Alphabet, Meta, Oracle ve Microsoft’un toplam harcaması, ChatGPT’nin Kasım 2022’deki lansmanından bu yana yapılan harcamanın tamamına yaklaşıyor. Yatırımcının sorusu artık harcamanın büyüklüğü değil, nakit dönüşünün takvimi.