Eski İngiltere Başbakanı Rishi Sunak, Microsoft ve Anthropic’te kıdemli danışman rollerini üstlendi. ACOBA onaylı, lobicilik yasağı içeren bu part-time pozisyonlardan doğacak ücretleri The Richmond Project adlı hayır girişimine bağışlayacağını açıkladı. “Dönme kapı” (revolving door) tartışması alevlendi.
Reuters, Guardian ve FT’nin doğruladığına göre Sunak’ın görevleri “kuruma içi, strateji odaklı” ve iki yıl boyunca hükûmete lobi yasağı ile gizli bilgi kullanmama şartlarına tabi. Anthropic tarafında rol, küresel strateji ve makro eğilim danışmanlığı; Microsoft cephesinde ise etkinlikler ve stratejik içgörü paylaşımı olarak tanımlanıyor. Sunak, milletvekilliğini sürdürürken (Muhafazakâr liderlikten ayrıldı) her iki şirketten alacağı ücreti bağışlama sözü verdi.
Eleştirel çerçeve:
• Çıkar çatışması riski: Sunak, başbakanlığı döneminde AI Safety Summit’i düzenleyip AI Safety Institute’ü kurdu; Microsoft’un Birleşik Krallık’ta veri merkezi yatırımlarına alan açan iklimin mimarı olarak görülüyor. Bugün Microsoft (OpenAI ana destekçisi) ile Anthropic (OpenAI’nin rakibi) arasında “çifte danışmanlık” üstlenmesi, piyasada rekabet dengesine dair hassasiyetleri artırıyor. “Önce politika, sonra özel sektör” sıralaması şeffaflık sınavı yaratıyor.
• Kurumsal güvenceye rağmen algı sorunu: ACOBA koşulları (iki yıl lobi yasağı, gizli bilgi kullanmama) kâğıt üzerinde net. Ancak teknoloji şirketlerinin politika yapımında fiilî etkiye sahip olduğu bir dönemde, “danışman” unvanının kapı arkasında nüfuz anlamına gelmediğini kamuoyuna anlatmak kolay olmayacak. FT’nin not ettiği gibi Microsoft–Anthropic rekabet ekseninde “tarafsız kalma” iddiası, bilgi akışı ve toplantı katılımı gibi pratiklerde sınanacak.
• Şeffaflık için öneriler: (i) Her iki şirkette de Sunak’ın görev kapsamı, yazılı ve kamusal bir çerçeveyle yayımlanmalı. (ii) ACOBA’ya düzenli faaliyet raporu (toplantı, konu başlıkları, temas ettiği paydaşlar) sunulmalı ve özeti kamuya açılmalı. (iii) UK Parlamentosu kayıt defteri güncellemeleri, tutarlı ve hızlı işlenmeli. (iv) Çakışan toplantı/konularda otomatik çekilme (recusal) protokolü uygulanmalı. Bunlar, bağış açıklamasının ötesinde kurumsal güven üretir.
Sunak kanadı, rollerin İngiltere hükûmetiyle temas içermediğini ve “özel sektöre dönük fikir üretimi” ile sınırlı kaldığını vurguluyor. Yine de, teknoloji devlerinin devletlerle yakın çalıştığı bir denklemde persepsiyon yönetimi en az fiilî uyum kadar kritik. Nihayetinde bu dosya, Birleşik Krallık’ta siyaset–teknoloji ilişkilerinin “post-görev” döneminde nasıl kurumsallaşacağına dair emsal olacak.