Çin’in yapay zekâ şirketi DeepSeek’in bu hafta süren yatırım turuna doğrudan giremeyen yatırımcılar, şirkete dolaylı erişim için aracılara yüzde 18’e varan peşin komisyon ve kârın yüzde 35’ini ödüyor. Financial Times’ın 9 Eylül’de yayımladığı habere göre turun çevresinde özel amaçlı yatırım araçlarından oluşan bir gölge piyasa oluştu.
Bu araçlar, İngilizce kısaltmasıyla SPV’ler, tek bir yatırım için kurulan şirketlerdir. Yatırımcı DeepSeek hissesi almaz; hisseyi tutan fonun payını satın alır. Ortaya birkaç kat dolaylı bir sahiplik zinciri çıkıyor ve her katmanda aracı komisyon kesiyor.
Koşullar yatırımcı aleyhine ağır. Bu yatırımlarda beş yıllık kilit süresi uygulanıyor ve bu sürede pay devri yapılamıyor. Yatırımcılar oy hakkı da almıyor. DeepSeek katılımcı yatırımcıların ve arkalarındaki fonların kimlik doğrulamasını kendisi yapıyor.
Talebin kaynağı turun büyüklüğü ve şirketin hızla artan değerlemesi. DeepSeek haziran ayında ilk dış yatırım turunu kapattı. Reuters’a göre şirket 50 milyar yuan, yaklaşık 7,4 milyar dolar topladı ve yatırım sonrası değerlemesi 50 milyar doları aştı. Tura Tencent ve batarya üreticisi CATL katıldı. Turun yapısı kurucu Liang Wenfeng’in kontrolünü koruyacak biçimde kuruldu: dış yatırımcıların çoğu oy hakkı almadı, doğrudan oy hakkı yalnızca Çin’in ulusal yapay zekâ fonuna verildi.
Değerlemeye dair ilk kamuya açık kanıt bir borsa bildiriminden geldi. Çinli bavul üreticisi Anhui Korrun, temmuzda yatırım yaptığı bir fonun 2,9 milyar yuan karşılığında DeepSeek’te dolaylı yüzde 0,8265 pay aldığını açıkladı. Bu oran şirketin 350,88 milyar yuan, yaklaşık 51,8 milyar dolar değerlendiğini ima ediyordu. DeepSeek özel şirket olduğu için düzenli açıklama yükümlülüğü taşımıyor ve bu değerlemeyi hiç duyurmadı.
İkinci tur pürüzsüz ilerlemedi. Liang Wenfeng’in yatırımcı toplantısındaki özel sözleri Çin sosyal medyasına sızınca şirket temmuz sonunda turu askıya aldı. Sızan ifadelerde Liang, Çin yapay zekâ sektörünün finansman ve işlem gücünde ABD’nin gerisinde kaldığını, DeepSeek’in Nvidia çiplerine bağımlı olduğunu söylüyordu. Tur ağustos başında yeniden açıldı.
Şirket şimdi yaklaşık 8 milyar dolarlık ikinci turu 74 milyar dolarlık yatırım öncesi değerleme üzerinden yürütüyor. Sendikada Çin’in ulusal yapay zekâ fonu, NetEase, JD.com, IDG Capital ve Monolith Management yer alıyor. DeepSeek ayrıca Şanghay’daki STAR Market’te halka arz için hazırlık yapıyor ve bu yıl içinde başvuru yapmayı hedefliyor.
Benzer bir arz öncesi pay piyasası Ant Group’un 2020’deki halka arz sürecinde de oluşmuştu. Pekin arzı son anda iptal edince kâğıt üzerindeki kazançlar bir gecede silinmişti.