Çin, 16 Ekim’de yapay zekâdan biyoteknolojiye ve güneş enerjisine uzanan 40 teknolojiyi ihracat kontrol listesine eklemeyi önerdi. Ticaret Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı’nın 16 Ekim’de yayımladığı taslak, 14 teknolojinin ihracatını yasaklı, 26 teknolojinin ihracatını ise izinle yapılabilir hale getiriyor. Reuters’ın taslak üzerindeki sayımına göre 23 kalem yapay zekâ ile bağlantılı. Metin henüz yürürlükte bir kural değil; kamuoyu görüşleri 15 Kasım’a kadar alınacak.
Taslak, Çin’in teknoloji ihracatında yalnız fiziksel ürünleri değil, teknik bilgi ve yöntemleri de kontrol etme yaklaşımını genişletiyor. Yapay zekâ bölümünde eğitim ve çıkarım yöntemleri, model sıkıştırma, insan benzeri etkileşim, çoklu ortam üretimi ve sürüş sistemleriyle ilişkili teknik başlıklar bulunuyor. Listeye giren bir teknolojinin “yasaklı” veya “kısıtlı” sayılması; lisanslama, teknoloji transferi ve sınır ötesi işbirliği süreçlerini doğrudan etkileyebilir. Ancak nihai kapsam, bakanlıkların görüş süreci sonrasında yayımlayacağı metinle kesinleşecek.
Bakanlıkların açıklaması, düzenlemenin dış ticaret yasası ile teknoloji ithalat ve ihracat yönetmeliğine dayandığını belirtiyor. Bakanlıklar, yasaklanan ve kısıtlanan ihracat teknolojileri kataloğunu güncellemeyi amaçlıyor. Taslak yalnız yapay zekâyı kapsamıyor. Biyolojik üretim, tarım, güneş hücreleri ve malzeme teknolojileriyle ilgili başlıklar da listede. Bu nedenle düzenlemeyi yalnız çip ihracatı yasağı gibi okumak eksik kalıyor.
Reuters ve Associated Press, teklifin Washington ile Pekin arasındaki teknoloji geriliminin sürdüğü bir dönemde geldiğine dikkat çekti. Çin daha önce kritik mineraller ve bazı üretim teknolojileri için de ihracat sınırlamaları uygulamıştı. Bu taslak ise model geliştirme yöntemleri ve teknik süreçler üzerinden daha geniş bir bilgi katmanını hedefliyor.
Şirketler açısından asıl belirsizlik, hangi işlemlerin teknoloji ihracatı sayılacağı ve izin sürecinin nasıl uygulanacağı. Ortak araştırma, yabancı müşteriye teknik destek, lisans anlaşması veya ekip aktarımı gibi işlemler nihai metne göre farklı yükümlülükler doğurabilir. 15 Kasım’a kadarki görüş süreci bu ayrıntıların değiştirilmesi için açık pencere. Bugünkü tablo bir karar değil; 40 kalemlik bir kontrol önerisi.
Taslak kesinleşirse teknoloji sağlayıcıları sözleşmelerini, uzaktan erişim yöntemlerini ve yabancı ortaklarla yürüttükleri araştırma süreçlerini yeniden incelemek zorunda kalabilir. Bir model dosyasının gönderilmesi ile yöntemin eğitim veya danışmanlık yoluyla aktarılması aynı lisans rejimine tabi olmayabilir. Bakanlıkların uygulama kılavuzu bu ayrımı belirleyecek. Şimdilik şirketlerin yapabileceği, ürün ve bilgi akışını listedeki teknik başlıklarla eşleştirmek, görüş sürecine katılmak ve nihai metni beklemek. Yasaklı ve kısıtlı kalemler arasındaki fark da burada kritik: ilki ihracata kapıyı kapatırken ikincisi idari izin yolunu açık bırakıyor.
