ABD’de dört abone, Anthropic, OpenAI, SpaceXAI ve Google’ın yapay zekâ modellerinin gelişimini yavaşlatmak üzere aralarında anlaştığı iddiasıyla 18 Eylül Cuma günü toplu dava açtı. San Francisco federal mahkemesine sunulan dilekçe, dört şirketin rekabeti kısıtlayan bir yatay anlaşma yaptığını öne sürüyor.
Dava, ABD’nin 1890 tarihli rekabet yasası Sherman Yasası’nın 1. maddesine dayanıyor. Dilekçeye göre rakiplerin ürün kalitesini ve bu ürünlerin iyileşme hızını düşürmek için anlaşması arzı kısıtlayan bir anlaşmadır; ürünün yeni olması kısıtlamayı hukuka uygun hâle getirmez. Anlaşma doğrudan yasak kapsamında değerlendirilmiş, alternatif olarak hızlı inceleme ve makuliyet kuralı ölçütlerine de yer verilmiş. Davacılar şirketlerin tek başına aldığı güvenlik kararlarını ve kendi gelişim hızlarını hedef almıyor; itiraz dört şirket arasındaki koordinasyona yönelik.
Davanın merkezinde Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin 12 Eylül’de yayımladığı “We Must Pace the Frontier” (Sınırı Yavaşlatmalıyız) yazısı var. Amodei yazıda yapay zekâ modellerinin yeteneklerini geliştirme hızını yavaşlatmak gerektiğini savundu ve üç adımlı bir plan önerdi. Dilekçeye göre Elon Musk yazıyı bir saat içinde destekledi, OpenAI CEO’su Sam Altman planın ilk adımına katıldığını açıkladı, Google DeepMind kurucu ortağı Demis Hassabis ise yazıyı temmuzda önerdiği sektör standart kurumuna bağladı.
Dilekçe koordinasyonun aylar önce başladığını öne sürüyor: Anthropic, OpenAI ve Google temsilcileri temmuz 2026’da bir çalışma grubu kurup düzenli toplandı, 14 Temmuz’da Hassabis ABD öncülüğünde bir standart kurumu önerdi. Dosyada 6 Eylül’de OpenAI baş bilim insanı Jakub Pachocki’nin “An Alien Mind” yazısı, 10 Eylül’de şirketin Kongre’ye yavaşlamanın rekabet kurallarını ihlal edip etmeyeceğini sorduğuna ilişkin WIRED haberi ve 11 Eylül’de Altman’ın Fortune’a verdiği mülakat delil olarak yer alıyor. 1.386 imzalı “Pacing the Frontier” bildirisinin imzacıları arasında Amodei, Jared Kaplan, Jack Clark, Pachocki ve Shane Legg var.
Davacılar Charles Buist ve Nick Spetsas (Florida) ile Cheyenne Hunt ve Christine Bullock (Kaliforniya), ChatGPT, Claude, Grok ve Gemini’ye ücretli abone olan ABD’li kullanıcılar adına ulusal sınıf statüsü istiyor. Sınıf dönemi 12 Eylül 2026’da başlıyor. Dilekçeye göre dört şirket bu pazardaki ücretli tüketici aboneliklerinin en az yüzde 80’ini elinde tutuyor, ChatGPT Plus’ın aylık fiyatı yaklaşık 20 dolar. Zarar iddiası şu: abonelikler en yetenekli modellere erişim ve sürekli iyileşme vaadiyle satılıyor; iyileşme yavaşlarsa abone ödediği paranın karşılığını daha düşük kalitede alıyor.
Bu iddiaya dayanarak Clayton Yasası kapsamında üç katı tazminat ve şirketlerin gelişim hızı, eğitim hesaplaması, sürüm gecikmeleri ve yetenek kontrol noktaları gibi başlıklarda anlaşmasını yasaklayan tedbir kararı isteniyor; dilekçede jüri yargılaması talebi de var. OpenAI abonelik tarafında da gündemde: şirket 12 Eylül’de 200 dolarlık Pro aboneliğine yeni kayıtları durdurmuştu.
Amodei yazının dipnotunda ikinci adımın hükümet arabuluculuğuna ya da yalnızca belirli güvenlik görüşmelerini kapsayan dar bir rekabet muafiyetine bağlı olduğunu kabul etmişti. Muafiyet fikri Washington’da karşılık bulmadı: Senatör Josh Hawley, Senato Yargı Komisyonu’ndaki bir oturumda FBI Direktörü Kash Patel’e tarihin en güçlü şirketlerine rekabet muafiyeti vermeyeceğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump da 14 Eylül’de yapay zekâyı yavaşlatma çağrısını reddetmişti. Aynı dönemde Altman, OpenAI’ın sınır modeli eğitimlerinden önce yazılı güvenlik gerekçesi istediğini açıklamıştı.
Davanın baş avukatı Nicholas Rowley. Dilekçede rekabet yasalarının rakiplerin kendi aralarında rekabetin çok tehlikeli olduğuna karar vermesine izin vermediği ifade ediliyor. Dört şirket cumartesi günü yorum talebine yanıt vermedi.
