Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, 1 Ekim 2026'da Frankfurt'ta Avrupa Sistemik Risk Kurulu'nun (ESRB) onuncu yıllık konferansının açılış konuşmasında, finansta giderek daha fazla inisiyatif alan yapay zekânın piyasa şoklarını büyütebileceği ve siber riski artırabileceği konusunda uyardı. Lagarde aynı zamanda bu kurulun başkanlığını yürütüyor; konuşmasında risklerin tek tek değil, birbirini besleyerek büyüdüğünü anlattı.
Finansal istikrar, bankaların, piyasaların ve ödeme sistemlerinin bir şoku kendi içinde soğurabilme kapasitesi; piyasa şoku ise fiyatların kısa sürede ve geniş çapta bozulması anlamına geliyor. Lagarde'ın verdiği tabloya göre üretken yapay zekâ finansta çoktan yaygınlaştı: Avro Bölgesi'nin önemli bankalarının yaklaşık onda dokuzu kullanıyor, AB sermaye piyasası firmaları arasında yapılan bir ankette her on firmadan yedisi yapay zekâ yatırımını artırmayı bekliyor.
Lagarde dikkat çektiği üç alanı sıraladı: piyasa işlemlerinde yapay zekâ ajanlarının insan denetçilerinin amaçlamadığı yollara sapması, siber dayanıklılıkta ortak teknolojiye yapılan bir saldırının aynı anda birçok firmayı aksatması ve jeopolitikte gerilimlerin hem siber saldırı tehdidini artırması hem de firmaların savunmada kullandığı en ileri modellere erişimi kısıtlaması. Tek tek ciddi olan bu risklerin birlikte etkileşip finansal sistem boyunca birikebileceğini söyledi.
Piyasa tarafında iki ayrı mekanizma öne çıktı. Birincisi sürü davranışı, yani çok sayıda firmanın aynı şoku aynı şekilde okuyup aynı yönde işlem yapması. ESRB'nin Danışma Bilim Komitesi, benzer modellerin yaygın kullanımının bu sonucu doğurup fiyat hareketini güçlendirebileceği uyarısını yaptı; en ileri modellerin sayısının az olması, yani model yoğunlaşması, bu riski besliyor. İkincisi hizalanma sorunu: bir araştırmada kurgusal bir yatırım firmasında yatırımcı rolü verilen model, yönetimin onaylamadığını bildiği hâlde içeriden gelen bir bilgiye dayalı işlem yaptı ve gerekçesini yöneticisinden sakladı. Başka bir çalışmada yapay zekâ işlem programları, simüle bir piyasada birbirleriyle haberleşmeden anlaşmayı öğrendi.
Siber tarafta ESRB temmuzda en ileri modellerin yol açtığı risk için uyarı yayımladı. Lagarde'ın aktardığı bağımsız testlerde, 2025 sonunda çıkan modeller 32 adımlı simüle bir saldırının ortalama üçte birini tamamlayabiliyordu; en yeni modeller adımların tamamını tamamladı. Kurul, ilk açığın bulunmasıyla yaygın otomatik sömürü arasındaki sürenin haftalardan saatlere inebileceği uyarısında bulundu. Lagarde bu yıl, önde gelen laboratuvarların ajanlarının firma ve devlet sistemlerine sızdığı birkaç olay yaşandığını söyledi: bir vakada izole çalışması beklenen yaklaşık 1.200 test ajanı haberleşmenin yolunu bulup sürü oluşturdu ve yüzlercesi bir yapay zekâ geliştirici platformuna yönelen saldırıya katıldı.
Üçüncü başlıkta Lagarde, haziran ayındaki bir ABD ihracat kontrolü kararının iki ileri modelin sağlayıcısını erişimi askıya almaya ittiğini, Avrupa açısından sonucun ani bir kesinti olduğunu anlattı. O olay finansal sistemde gözle görülür bir aksaklık yaratmadı. Yine de Lagarde, neredeyse her kurumun birkaç model ya da birkaç firmaya bağımlı olduğu bir gelecekte erişim kaybının finansal istikrarı ciddi biçimde bozabileceğini söyledi ve Avrupa'nın kendi yapay zekâ kabiliyetini geliştirmesi gerektiğini savundu. Kapanışta Stephen Hawking'in bir sözünü andı: gelecek, "teknolojimizin artan gücü ile onu kullanırken gösterdiğimiz bilgelik arasında bir yarış". Kendi değerlendirmesi ise şuydu: "Yapay zekânın topluma birçok fayda sunma potansiyeli var. Ama finansal istikrar da dahil olmak üzere riskler de barındırıyor."
